Mặc dù nhạc sĩ Dương Thiệu Tước theo học nhạc Tây từ thuở nhỏ, nhưng từ thời kỳ cuối thập niên 1940, nhạc của ông thấm đẫm tính dân tộc. Lúc sinh thời, ông từng nói: “Theo tôi tân nhạc Việt Nam phải thể hiện rõ cá tính Việt Nam. Để đạt được điều này, người sáng tác phải hiểu rõ nhạc Việt qua cách học nhạc cụ cổ truyền cũng như hát được các điệu hát cổ truyền”.
Điều đó được thể hiện rõ qua các ca khúc nhưƠn Nghĩa Sinh Thành, Đêm Tàn Bến Ngự, đặc biệt làTiếng Xưacủa nhạc sĩ Dương Thiệu Tước.
Click để nghe Thái Thanh hát Tiếng Xưa trước 1975
Ca khúcTiếng Xưalà những tâm sự bàng bạc của một người lữ khách khi đứng trước những thành quách cũ rêu phong đã thành phế tích, cảm nhận được những oai linh uy vĩ, người nhạc sĩ chợt nhớ về câu chuyện Tỳ Bà Hành của Bạch Cư Dị năm xưa, và nghe như khúc nghê thường vọng về từ ngàn năm trước:
Hoàng hôn lá reo bên thềmHoàng hôn tơi bời lá thuSương mờ ngậm ngùi xuân xanhBâng khuâng phím loan vương tình
Click để nghe Giao Linh hát trước 1975
Khung cảnh của bài hát được giới thiệu là một buổi hoàng hôn với lá thu rụng tả tơi bên thềm, xa xa là sương mờ giăng khuất lối. Một cảnh gợi buồn và làm lòng người bâng khuâng, vương tình lên những phím loan. “Phím loan” là một từ cổ, có nghĩa là cung đàn, mà ở phần sau đó nhạc sĩ nhắc lại trong câu hát“cung đàn nhỏ lệ Tầm Dương”.
Đâu bóng trăng xưa mơ khúc nghê thườngPhai tàn một thời liệt oanhxa đưa gió may lạnh lùng…
Bài hát này được nhạc sĩ Dương Thiệu Tước viết trong hoàn cảnh ông thường xuyên đi về giữa Hà Nội và Huế để tìm hiểu về những làn điệu dân nhạc và cổ nhạc xa xưa. Huế với những phế tích u buồn trầm mặc suốt trăm năm, làn gió heo may lạnh lùng như từ cõi nào xa xăm thoảng qua hồn người lữ khách, mang theo cả linh khí của những đấng quân vương đã một thời liệt oanh còn in hằn trên những rêu phong thành quách, như khúc nghê thường bàng bạc sương khói mông mênh của những ngày xưa cũ.
Trước cảm giác có vẻ rất mơ hồ, nhưng trong lòng người lại cảm nhận được sự đau xót thực sự, và 2 dòng châu đã tuôn trào niềm xót xa trong tâm khảm:
Chiều thu nhớ nhung vì đâu,Thắm đôi giòng châuTiếc thay tại sao đành lỡ làng
Man mác khói hương bay dịu dàngNhư tóc mây vươngDáng liễu mơ màngCung đàn nhỏ lệ Tầm Dươngai đó tri âm biết cùng.
Nhạc sĩ Phạm Duy từng có nhận xét về tân nhạc thời kỳ đầu, đại loại, ông nói rằng cả một dòng nhạc tiền chiến được “thoát thai từ Đường thi”. Và nhạc sĩ Dương Thiệu Tước (rồi sau này là Đoàn Chuẩn, Cung Tiến, Nguyễn Văn Đông…) đã thường xuyên đưa những điển cố, điển tích vào trong âm nhạc.
Click để nghe Hoàng Oanh hát trước 1975
Với bàiTiếng Xưa,nhạc sĩ Dương Thiệu Tước đã sử dụng nhiều hình ảnh trong bài thơ Tỳ Bà Hành của thi sĩ Bạch Cư Dị, và có thể nói rằng Tầm Dương đã vượt thoát ra khỏi một địa danh cụ thể ở bên Trung Hoa để trở thành Tầm Dương chung của muôn triệu lòng người.
Trước đó, những hình ảnh như “bóng trăng”, “khúc nghê thường”, “giòng châu” hay “ai đó tri âm” cùng đều liên quan đến bài thơ “Tỳ Bà Hành” nổi tiếng.
Bến Tầm Dương từ thơ của Bạch Cư Di với nét phong sương lãng đãng của tài tử cùng nỗi sầu của người kỹ nữ truân chuyên vì đã quá tuổi và nhan sắc tàn tạ. Trong hơi thu quạnh quẽ vào lúc đêm tàn, người kỹ nữ dáng liễu mơ màng rung lên khúc nghê thường để mong tìm chút đồng cảm tri âm của người khách qua đường.
Lần thứ nhất, tiếng tỳ bà mời khách vang lên từ xa “nghe vẳng bên sông” hòa với hơi thu, với tiếng lau lách đìu hiu.
Lần thứ hai, tiếng tỳ bà réo rắt với bao thanh âm huyền diệu nhặt khoan, sầu thương giữa tiệc hoa.
Lần thứ ba, tiếng tì bà ai oán rung lên cuối tiệc rượu.
Tiếng đàn người kỹ nữ, chén rượu tiệc hoa, giọt lệ trên chiếc áo xanh lam của quan Tư Mã trong đêm thu tượng trưng cho những phận người gian truân và chìm nổi ở trên đời. Hơn 1000 năm sau đó, nhạc sĩ Dương Thiệu Tước đứng giữa trời đất và thành quách xưa cũ, nghe gió thu về vọng âm như khúc nghê thường năm xưa, chính là Tiếng Xưa đã làm dâng lên bao nhiêu niềm xúc cảm.
Click để nghe Thanh Thúy hát trước 1975
Bài hát này còn được nhạc sĩ Dương Thiệu Tước viết lời 2 như sau:
Hoàng hôn gió sương lạnh lùngHoàng hôn bao niềm nhớ nhungThiết tha đàn rung tiếng tơVấn vương trôi theo mây mờ
Đâu khúc cô liêu duyên dáng tiêu điềuDư âm chìm theo giòng châutràn lan sóng vương mạch sầu.
Đàn ôi thiết tha vì đâutiếng xưa trầm ngâmlắng rung đường tơ bao mơ màng
Lưu luyến hương thu thêm dịu dàngAi có hay chăngSay khúc ưu tư,gió sương chiều thu buồn mơAi đó tri âm hững hờ.
Bài: Đông KhaBản quyền bài viết của nhacxua.vn
Nếu Dương Thiệu Tước là người viết ca khúc khêu gợi nhất từ thời “tiền chiến”, thời phôi thai của...
Nhạc sĩ Dương Thiệu Tước sinh năm 1915, là một trong những người đầu tiên đặt nền móng cho tân...
Trong gia tài đồ sộ những tác phẩm âm nhạc vượt thời gian của nhạc sĩ Dương Thiệu Tước, công...
Nhạc sĩ Dương Thiệu Tước là nhạc sĩ thế hệ đầu của tân nhạc Việt Nam với những ca khúc...
Nhạc sĩ Dương Thiệu Tước được ghi nhận là một trong những người đặt nền móng cho nền tân nhạc...
Nhạc sĩ Dương Thiệu Tước - tác giả của những ca khúc nổi tiếng của thời kỳ đầu tân nhạc...
© 2020NhacXua.VN- Nhạc Xưa Thời Báo.