“Lệ Đá” là một nhạc phẩm có một hoàn cảnh sáng tác khá đặc biệt. Khác với các ca khúc nhạc phổ thơ khác, bài hátLệ Đácó giai điệu nhạc được nhạc sĩ Trần Trịnh sáng tác trước, lời được thi sĩ Hà Huyền Chi soạn ra sau. Bài hát đã có sức sống mãnh liệt và được nhiều thế hệ yêu thích sau hơn 50 năm kể từ khi bài hát được ra đời.
Có một điều ít người biết, đó là bài Lệ Đá có 5 lời khác nhau chứ không chỉ có 1 lời như các ca sĩ đã hát từ trước đến nay.
Nhạc sĩ Trần Trịnh là một nghệ sĩ piano chuyên chơi đàn cho các phòng trà, vũ trường Sài Gòn cả trước và năm 1975, ông giỏi về giai điệu, nhưng có lẽ là không phải là người có thế mạnh về đặt lời, nên sau này đã cùng nhạc sĩ Nhật Ngân hợp thành nhóm Trịnh Lâm Ngân để sáng tác những ca khúc nhạc vàng hay cả về giai điệu lẫn lời ca, như làQua Cơn Mê, Người Tình Và Quê Hương, Yêu Một Mình…
Cũng vì không giỏi đặt lời, nên nhạc sĩ Trần Trịnh sáng tác rất ít, và ca khúc nổi tiếng trong sự nghiệp của ông làLệ Đádo một người khác viết lời, đó là Hà Huyền Chi – là nhà thơ, nhà văn và cũng là diễn viên xuất hiện trong nhiều cuốn phim nổi tiếng trước 1975.
Thông thường thì các nhạc sĩ thường phổ nhạc cho bài thơ có sẵn, riêng bài hátLệ Đáđược nhạc sĩ Trần Trịnh soạn ra giai điệu trước, sau đó thông qua một người bạn, ông nhờ nhà thơ Hà Huyền Chi đặt giúp lời.
Sau này Hà Huyền Chi kể lại, ban đầu ông từ chối vì “mù nhạc”, nhưng sau đó vì nể bạn ông đã đồng ý và mọi người cùng kéo nhau lên đài phát thanh để ngheTrần Trịnh ngồi vào Piano dạo một đoạn nhạc. Một giai điệu buồn ngất ngây dịu nhẹ rất tha thiết và ngọt ngào đó ngay lập tức gây ấn tượng với Hà Huyền Chi. Nhưng vì nhà thơ không biết nhạc lý, không đọc được ký âm nên họ cùng bàn nghĩ ra cách nhạc sĩ sẽ ký hiệu dưới các nốt nhạc; dấu 0 cho những từ không có dấu (bình thanh), dấu huyền cho những từ mang dấu huyền, hỏi, nặng, dấu sắc cho những từ mang dấu sắc và huyền.
“Tôi nghe Trần Trịnh đàn thêm vài lần nữa và cố gắng nhập tâm cái âm hương của bản nhạc. Sau đó tôi bắt đầu “chơi ô chữ”: đặt lời vào giai điệu có sẵn.
Kết quả ngoài sức tưởng tượng tôi, không biết bằng cảm hứng nào đó, tôi đã hòa được cái rung cảm đích thực của thơ tôi cho nhạc của Trần Trịnh:
“Hỏi đá xanh rêu bao nhiêu tuổi đờiHỏi gió phiêu du qua bao đỉnh trời”
Lập tức tôi viết lời 2 cho Lệ Đá. Buổi trưa nắng gắt, dưới mái tôn thấp lè tè của quán cơm lính trong trại. Trên chiếc bàn bọc nhôm nóng bỏng, cáu bẩn, tôi thả hồn bay với Lệ Đá. Tôi viết thật dễ dàng, và khóc cũng dễ dàng với:
“Người đi, đi mãi không vềThời gian xóa vội câu thềBóng anh nhạt nhoà bóng núiEm với tình yêu trăng soi
Tượng đá kiên trinh ru con đợi chồngNhạc lá thu mưa hay chân ngựa hồng…”
Tôi cứ vừa viết vừa khóc như thế đó, như khi ngồi chép lại những dòng này…”
Ca khúc Lệ Đá với tiếng hát Nhật Trường đã làm mưa làm gió một thời Sài Gòn cuối thập niên 1960, từ vũ trường, phòng trà, quán xá đến khuê phòng.
Ngoài 2 lời nhạc đã được viết vào ngay lúc ban đầu, thi sĩ Hà Huyền Chi còn viết thêm 3 lời nữa vào các năm 1968, 1974 và 1992.
Đến năm 1971, đạo diễn Võ Doãn Châu lấy tên Lệ Đá đặt cho một bộ phim ông thực hiện, trong đó nhạc nền là bài Lệ đá do Khánh Ly hát. Cuốn phim Lệ Đá rất ăn khách và đoạt giải tại Đại hội điện ảnh lần thứ 3 năm 1971, góp phần làm cho bài Lệ Đá trở nên rất thịnh hành vào thời đó.
Nghe Lệ Thu hát Lệ Đá trước năm 1975 với 3 phần lời khác nhau:
Click để nghe Lệ Thu hát lời 1
Click để nghe Lệ Thu hát lời 2,3
Hỏi đá xanh rêu bao nhiêu tuổi đờiHỏi gió phiêu du qua bao đỉnh trờiHỏi những đêm sâu đèn vàng héo hắtÁi ân bây giờ là nước mắtCuối hồn một thoáng nhớ mong manh
Thuở ấy tôi như con chim lạc đànXoải cánh cô đơn bay trong chiều vàngVà ước mơ sao trời đừng bão tốĐể yêu thương càng nhiều gắn bóTháng ngày là men say nguồn thơ
Tình yêu đã vỗ cánh rồiLà hoa rót mật cho đờiChắt chiu kỷ niệm dĩ vãngEm nhớ gì không em ơi
Mầu áo thiên thanh thơ ngây ngày nàoChìm khuất trong mưa, mưa bay rạt ràoĐọc lá thư xưa một trời luyến tiếcNhớ môi em và mầu mắt biếcSuối hẹn hò trăng xanh đầu non
Tượng đá kiên trinh ru con đời đờiLà nét đan thanh nêu cao tình ngườiLà ánh chiêu dương đẩy lùi bóng tốiTháng năm xa trùng trùng sóng gốiNgóng nhìn từ bát ngát chân mây
Bài hát ca dao theo tôi vào đờiVà giữ cho tim tôi xanh nụ cườiNào biết trong em còn nhiều trống vắngTrái yêu đương chỉ là trái đắngGã tật nguyền buông trôi niềm tin
Tình yêu đã vỗ cánh rồiLà hoa rót mật cho đờiChắt chiu kỷ niệm dĩ vãngEm nhớ gì không em ơi
Tượng đá kiên trinh ôm con đợi chồngNhạc lá thu mưa hay chân ngựa hồngLệ đá tuôn rơi dòng dòng nối tiếpNgóng chinh phụ đời đời kiếp kiếpSuối vọng tìm trăng xanh đầu non
Từ những đam mê xa trong cuộc đờiTừ những cơn vui tan theo nụ cườiTừ phút trao đi cuộc tình thứ nhấtgiá băng khi tuổi hồng đã mấtdấu bèo chìm giữa sóng xa khơi
Giòng tóc mây thơ trên vai rũ mềmMười ngón tay em đan trong tủi phiềnLời hứa cao bay cuộc tình cút bắtGiấc mơ hoa đầu đời đã tắtCó gì vừa trôi qua tầm tay
Người đi đi mãi không vềThời gian xóa vội câu thềBóng anh nhạt nhòa bóng núiEm với tình yêu trăng soi
Lạy Chúa ngôi ba nghe con nguyện cầuVà giúp cho con quên đi tình sầuLời thánh ru êm giọt đàn thống hốiChúa trên cao mỉm cười thứ lỗiNhững giọt đàn vang trong trời tin
Đông Kha (nhacxua.vn) biên soạn
Khi hiệp định Paris đang được đàm phán vào đầu thập niên 1970, niềm tin tưởng về một ngày thanh...
Từ thập niên 1960, trong làng nhạc Việt lần đầu tiên xuất hiện một cái tên bút danh được ghép...
Trần Trịnh (1937 - 2012) tên thật là Trần Văn Lượng là một nhạc sĩ Việt Nam nổi tiếng và...
© 2020NhacXua.VN- Nhạc Xưa Thời Báo.