“Có Phải Em Mùa Thu Hà Nội” là một bài hát rất nổi tiếng của Trần Quang Lộc, phổ từ bài thơ của Tô Như Châu. Ca khúc này đã được sáng tác từ trước năm 1975 và được danh ca Thái Thanh hát đầu tiên, nhưng có lẽ có đến 100% khán giả nhầm đây là một sáng tác của thập niên 1990.
Nhạc sĩ Trần Quang Lộc cho biết:
“Bài hát này tôi sáng tác năm 1972, tôi về Sài Gòn nghỉ hè thì gặp anh Tô Như Châu. Anh ấy cho xem bài thơ “Có Phải Em Mùa Thu Hà Nội”, bài thơ viết dài lắm năm sáu trang gì đấy tôi lấy ý bài thơ viết lại thành ca khúc. Bài này viết trước năm 1975, hồi đó được Thái Thanh hát nhưng sau đó ngưng không được phổ biến.
Mãi đến năm 1993 thì ca khúc này được nhiều ca sĩ hát, trong đó ca sĩ Thu Phương được giải thưởng bài hát này đứng đầu Top Ten trong chương trình nhạc Top Ten ở Sài Gòn được giải nhất mà kéo dài trong một năm. Bài này cũng được giải thưởng ca khúc viết hay nhất trong năm của Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt Nam trao giải cho tôi”.
Có Phải Em Mùa Thu Hà Nội qua tiếng hát Thu Phương
Tháng Tám mùa thu lá khởi vàng chưa nhỉTừ độ nguời đi thương nhớ âm thầmCó phải em là mùa thu Hà NộiTuổi phong sương ta cũng gắng đi tìmCó phải em mùa thu xưa.
Có bóng mùa thu thức ta lòng sang mùaMột ngày về xuôi chân ghé Thăng Long buồnCó phải em là mùa thu Hà NộiNgày sang thu anh lót lá em nằmBên trời xa sương gió bay.
Thôi thì có em đời ta hy vọngThôi thì có em sương khói môi mềmCó phải em là mùa thu Hà NộiNghe đâu đây lá ướt và mi xanhNghe đâu đây hồn Trưng Vương sông Hát.
Có chắc mùa thu lá rơi vàng tiếng gọiLệ mừng gặp nhau xôn xao phím dương cầmCó phải em là mùa thu Hà NộiNghìn năm sau ta níu bóng quay vềÔi mùa thu của ước mơ.
Khi sáng tác ra bài thơ và ca khúc bất hủ này, cả nhà thơ và nhạc sỹ đều chưa từng có dịp đặt chân tới Hà Nội. Nhà thơ Tô Như Châu (tên thật là Đặng Hữu Có, sinh năm 1934, mất năm 2002), sinh sống và làm thơ ở một xóm nhỏ cạnh bến đò An Hải, Sơn Trà, Đà Nẵng. Còn nhạc sĩ Trần Quang Lộc sinh năm 1945 tại Quảng Trị, có thời gian học tại Đà Nẵng.
Trần Quang Lộc có đôi mắt xanh nên sớm nhìn ra tài năng của nhà thơ Tô Như Châu cùng những lấp lánh châu báu nằm bên dưới ngôn ngữ của bài thơ:
Tháng tám mùa thu lá rơi vàng chưa nhỉ?Từ độ người đi thương nhớ âm thầmCó phải em là mùa thu Hà NộiTuổi phong sương ta cũng gắng đi tìmCó phải em mùa thu xưa?
Khi lời thơ được những nốt nhạc tương cảm nâng lên thì bài thơ như chắp cánh. Đôi cánh âm thanh mang lời thơ lượn lờ trong không gian Hà Nội xưa gây cho người nghe bao nhiêu là cảm hoài, và nếu được sinh ra từ Hà Nội không chắc người nghe có cầm được nôn nao khi lá vàng từng chiếc rơi trong nỗi nhớ hay không!
Có bóng mùa thu thức ta lòng son muộnMột ngày về xuôi chợt ghé Thăng Long buồnCó phải em là mùa thu Hà NộiNgày sang thu anh lót lá em nằmBên trời xa sương tóc bay.
“Bên trời xa sương tóc bay”câu thơ vang lên như tiếng chuông chiều làm bâng khuâng hoàng hôn. Trời xa làm cho hơi sương mù mịt hay thời gian mịt mù làm cho tóc bay trong sương chiều lan tỏa. Câu thơ mở ra thật rộng cho người đọc cảm thụ cái vi tế của nó và tiếng hát của người ca sĩ não nuột hơn mang Hà Nội lúc xa lúc gần.
Cuối cùng nhà thơ an ủi lấy mình như người thợ săn hụt hơi đuổi theo con mồi trong không gian lả tả lá vàng…
Thôi thì có em đời ta hy vọngThôi thì có em sương khói môi mềmCó phải em là mùa thu Hà NộiNghe đâu đây lá úa và mi xanhNghe đâu đây hồn Trưng Vương sông Hát
“Hồn Trưng Vương sông Hát”ở đây không phải là “dòng sông biết ca hát”, mà chính là nhắc lại tích xưa, khi Hai Bà Trưng thất trận, thua Mã Viện, không cam tâm đầu hàng, hai bà đã nhảy xuống dòng Hát giang năm 43 CN (sông Hát nằm ở đoạn Sông Đáy tiếp giáp với Sông Hồng).
Tuy nhiên sẽ có người không hiểu rằng sông Hát ở tận Sơn Tây thì có liên hệ gì tới mùa thu ở Hà Nội.
Có ý kiến giải thích: Hai Bà Trưng nhảy xuống dòng sông Hát tự vận tại tỉnh Sơn Tây, mà sông Hát là dòng nước thượng lưu của sông Hồng. Hồ Hoàn Kiếm và hồ Tây Hà Nội lại bắt nguồn từ sông Hồng. Như vậy Hai Bà Trưng nằm lại ở sông Hát thuộc tỉnh Sơn Tây nhưng hồn thiêng thì vẫn xuôi giòng về Hà Nội.
Có phải em là mùa thu Hà NộiNghìn năm sau ta níu bóng quay về…
Còn trong nguyên tác bài thơ của Tô Như Châu, là đoạn:
Có phải em mùa thu Hà NộiNghe đâu đây lá ướt và mi xanhNghe đâu đây hồn Trưng Vương sông HátLững thững Hồ Tây một dáng Kiều
Có phải em mùa thu Hà NộiNghìn năm sau níu bóng quay về
Như vậy phải chăng “em” chính là một sự hiển linh của hồn Trưng Vương nhìn năm trước?
Nếu đọc thêm phần nguyên tác bài thơ (ở dưới đây) thì sẽ hiểu hơn tại sao nhà thơ lại nhắc đến hồn Trương Vương.
Bài thơ của Tô Như Châu mang âm hưởng hùng ca, được viết vào tháng 8-1970, lúc Đà Nẵng còn tơi bời trong khói lửa chiến chinh. Có lẽ lúc đó nhà thơ đã gặp một người con gái Hà Nội, và người con gái Hà Nội này có điều gì đó khiến nhà thơ cảm được một hào khí cha ông, một tinh thần anh dũng, hào kiệt từ ngàn xưa đã quay trở về (trong đó có tinh thần Hai Bà Trưng – “Nghe đâu đây hồn Trưng Vương sông Hát”).
Có phải emmùa thu Hà Nội
Tháng tám mùa thuLá khởi vàng em nhỉTừ độ người đithương nhớ âm thầm
Chiều vào thu nghe lời ru gióNắng vàng lơ lửng ngoài hiênMắt nai đen mùa thu Hà NộiNghe lòng ấm lại tuổi phong sương
May mà có em cho đường phố vuiMay còn chút em trang sức sông HồngMột sáng vào thu bềnh bồng hương cốmĐường Cổ Ngư xưa bắt bước phiêu bồng
Thôi thì có em đời ta hy vọngThôi thì có em sương khói môi mềmCó phải em mùa thu Hà NộiNghe đâu đây lá ướt và mi xanh
Nghe đâu đây hồn Trưng Vương sông HátLững thững Hồ Tây một dáng KiềuCó phải em mùa thu Hà NộiNghìn năm sau níu bóng quay về
Phải nơi đây miền Thanh Nghệ TĩnhPhải nơi đây Hồng Lĩnh-Ba VìPhải nơi đây núi Nùng sông NhịLớn dậy con người đất Tổ Hùng Vương
Anh sẽ điCả nước Việt Nam yêu dấuĐẹp quê hương gặp lại tình ngườiBước nhỏ long lanh hồn nghệ sĩMơ Quang Trung vó ngựa biên thuỳ
Ngày anh đi. Nhất định phải có emđường cỏ thơm rong ruổiSẽ ghé lại Thăng Longthăm Hoàng Thành – Văn Miếuchắc rêu phong đã in dấu bao ngày
Đã nghebập bùng trống trậnNgày chiến thắng Điện BiênSáng hồn lửa thiêngXuôi quân về giữ quê hương
Hôm nay mùa thuGió về là lạBỗng xôn xao con tim lời láBỗng xôn xao rơi vàng tiếng gọiLệ mừng gặp nhau ngàn phím dương cầm
Có phải em mùa thu Hà NộiNgày sang thu lót lá em nằmBên trời xa sương tóc bay
Hà Nội ơi em có hayQuê hương thần thoại hiển linh hồn sông núiNắng thu muôn màu rực rỡ trong hồn anh.
Đà Nẵng, tháng 8-1970. Tô Như Châu
nhacxua.vn biên soạn dựa theo tư liệu của Mặc Lâm (RFA)
Vào thập niên 1990, thời cực thịnh của chương trình Làn Sóng Xanh, có một bài hát của nhạc sĩ...
Nhạc sĩ Trần Quang Lộc sinh năm 1949 tại Gio Linh, Quảng Trị. Có nhiều nơi ghi năm sinh năm...
Trong số hàng chục ngàn bài hát được sáng tác trước 1975, bài Về Đây Nghe Em của nhạc sĩ...
Những tác phẩm nổi tiếng của nhạc sĩ Trần Quang Lộc như Về Đây Nghe Em, Có Phải Em Mùa...
© 2020NhacXua.VN- Nhạc Xưa Thời Báo.